16 september 2026
De R-ladder duikt steeds vaker op in gesprekken over duurzame IT. Maar wat houdt dit model precies in, en wat betekent het voor de laptops, desktops en servers in jouw organisatie? Hieronder lees je hoe de ladder is opgebouwd, welke trede het meeste oplevert, en hoe hij zich verhoudt tot de bekendere Ladder van Lansink.
Op deze pagina
De R-ladder, ook wel het 9R-model of 10R-model genoemd, is een raamwerk van tien strategieën die aangeven hoe circulair een keuze is. Bovenaan staan strategieën die apparatuur volledig behouden, zoals refuse (weigeren) en reuse (hergebruiken). Onderaan staan strategieën die pas ingrijpen als een apparaat niet meer bruikbaar is, zoals recycle (recyclen) en recover (terugwinnen).
Bij IT-hardware betekent dit dat je eerst kijkt of nieuwe apparatuur wel nodig is, dan of bestaande hardware langer of opnieuw inzetbaar is, en pas als laatste redmiddel kiest voor recycling.
De basis komt van onderzoek van Potting et al. (2017) voor het PBL, het Planbureau voor de Leefomgeving, gepubliceerd onder de titel “Circular Economy: Measuring Innovation in the Product Chain”. RVO groepeert de tien strategieën tegenwoordig in vier clusters: verminderen, vervangen, verlengen en verwerken, gebaseerd op het Nationaal Programma Circulaire Economie.
Je komt in dit soort bronnen ook wel de termen “narrow the loop”, “slow the loop” en “close the loop” tegen: drie vergelijkbare hoofdcategorieën uit de circulaire-economieliteratuur. In het Engels wordt hetzelfde model ook wel de “circularity ladder” genoemd, en afhankelijk van de bron kom je zowel “9R” als “10R” tegen, doordat refuse en rethink soms samen en soms apart geteld worden.
Een kanttekening die we hierbij willen meegeven: de volgorde van de ladder geeft een praktische prioritering, geen exact gemeten milieu-effect per trede. Of reuse in een specifiek geval echt beter scoort dan recycling hangt ook af van zaken als transportafstand en de staat van het apparaat. Voor de meeste IT-hardware gaat de vuistregel wel op, maar een individuele levenscyclusanalyse blijft waardevol bij twijfel.
De Ladder van Lansink is het oudere, vijf treden tellende afvalmodel: preventie, hergebruik, recycling, energieterugwinning en storten. De R-ladder is een uitgebreidere doorontwikkeling met meer tussenstappen, gericht op het zo lang mogelijk in de kringloop houden van producten voordat afvalverwerking in beeld komt.
Elke trede staat voor een strategie, van meest naar minst circulair. Hoe hoger de trede, hoe meer grondstoffen en productie-uitstoot je bespaart.
|
1
|
Refuse (weigeren) |
|
2
|
Rethink (heroverwegen) |
|
3
|
Reduce (verminderen) |
|
4
|
Reuse (hergebruiken) |
|
5
|
Repair (repareren) |
|
6
|
Refurbish (opknappen) |
|
7
|
Remanufacture (herfabriceren) |
|
8
|
Repurpose (herbestemmen) |
|
9
|
Recycle (recyclen) |
|
10
|
Recover (terugwinnen) |
De hoogste, meest circulaire trede. Voordat je nieuwe apparatuur inkoopt, is de vraag of het echt nodig is. Denk aan gedeelde apparatuur of een langere leaseperiode in plaats van standaard vervangen. De aanhoudende krapte op de chipmarkt maakt deze vraag actueler dan ooit, zoals we beschreven in ons artikel over het RAM-tekort in 2026.
Herontwerp van werkwijzen in plaats van producten: bijvoorbeeld overstappen op Device as a Service, waarbij je hardware afneemt als dienst in plaats van als bezit.
Minder apparatuur en een zuiniger inkoopbeleid. Goede bescherming en regelmatig onderhoud verlengen de levensduur, waardoor je minder vaak hoeft te vervangen.
Werkende apparatuur intern herplaatsen, doneren of verkopen aan een andere partij. Bekijk wat je kunt verdienen aan overtollige hardware via IT-opkopen.
Een kapot onderdeel herstellen, zodat het apparaat weer volledig functioneert. Dit hoeft niet via de fabrikant: onafhankelijk onderhoud is vaak sneller en goedkoper, zoals we toelichten bij Third Party Maintenance.
Apparatuur testen, opknappen, eventueel upgraden met bijvoorbeeld extra geheugen, en gecertificeerd wissen voordat het een nieuwe gebruiker krijgt.
Onderdelen van meerdere afgeschreven apparaten samenvoegen tot hardware die weer voldoet aan dezelfde kwaliteits- en garantie-eisen als nieuwe apparatuur.
Een apparaat een andere functie geven dan waarvoor het oorspronkelijk bedoeld was, bijvoorbeeld een oude laptop die dienst doet als testapparaat of los scherm.
Als hergebruik niet meer mogelijk is, volgt demontage en verwerking volgens WEEELABEX-normen, met terugwinning van metalen, kunststoffen en printplaten via IT-recycling. Data wordt hierbij eerst veilig verwijderd of vernietigd, zoals we uitleggen in wat is datavernietiging en waarom is het belangrijk.
Wanneer zelfs recycling niet meer mogelijk is, blijft energieterugwinning uit verbranding over. De minst circulaire optie, maar nog altijd te verkiezen boven storten.
Hoe hoger een trede, hoe meer grondstoffen en productie-uitstoot je bespaart, omdat het apparaat als geheel intact blijft in plaats van gedemonteerd te worden.
IT-hardware in cijfers
Kennisinstelling DEN mat de eigen IT-voetafdruk en kwam uit op 83% van de totale IT-uitstoot toe te schrijven aan hardware, vooral door de productiefase. Ter illustratie van wat die productie kost: een computer van 2 kilo vraagt om circa 800 kilo grondstoffen en anderhalve ton water. Andere organisaties kunnen hier van afwijken, maar het laat zien hoeveel winst er te behalen valt door apparatuur langer in gebruik te houden. Bron: DEN, Netwerk Digitaal Erfgoed.
We schreven eerder al uitgebreider over de CO2- en waterbesparing van refurbished hardware ten opzichte van nieuwe apparatuur. Benieuwd naar die vergelijking? Lees het verschil tussen hergebruiken en recyclen van IT-hardware.
Apparatuur die langer meegaat, verlaagt de Total Cost of Ownership en levert restwaarde op bij verkoop. Daarnaast helpt het model om ESG-doelstellingen concreet te maken: welke strategie pas je toe, en waarom. Onze B Corp status laat zien dat we die keuzes ook onafhankelijk laten toetsen.
Voor grotere ondernemingen komt daar een rapportageverplichting bij. Via de CSRD rapporteren zij onder de ESRS E5-standaard onder meer over materiaalgebruik, afvalstromen en de levenscyclus van producten. Na de Omnibus-vereenvoudiging blijven alleen ondernemingen met meer dan 1.000 medewerkers en minimaal 450 miljoen euro omzet verplicht.
Bron: Raad van de Europese Unie. Het model blijft ook voor kleinere organisaties een handig raamwerk om circulaire keuzes intern en extern inzichtelijk te maken.
Vanaf 21 mei 2026 is een DIWASS-account verplicht voor internationaal afvaltransport onder de herziene EVOA, wat ook geldt voor grensoverschrijdend transport van e-waste. Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
Ook de Right to Repair richtlijn stimuleert reparatie en refurbished gebruik en sluit daarmee direct aan op trede 5 en 6. Bron: Raad van de Europese Unie.
Van reuse tot recycle: Circular IT group ondersteunt bij bijna elke trede. Werkende apparatuur nemen we over via IT-opkopen of geven we een tweede leven als refurbished hardware. Apparatuur die echt aan het einde van de levensduur zit, verwerken we WEEELABEX-gecertificeerd via IT-recycling. Data wordt daarbij altijd eerst veilig gewist via dataverwijdering, of fysiek vernietigd via datavernietiging als wissen niet meer mogelijk is. We werken met certificeringen als ISO 9001, 14001, 27001, 45001, WEEELABEX en ADISA Gold.
Bekijk de volledige ITAD-aanpak.
De R-ladder is geen abstract model, maar een praktisch stappenplan: eerst kijken of nieuwe apparatuur nodig is, dan of bestaande hardware langer of opnieuw inzetbaar is, en pas als laatste stap kiezen voor recycling. Wil je weten waar jouw organisatie op de ladder staat, en welke trede het meeste oplevert? Neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek.
Elke R staat voor een circulaire strategie, zoals reduce (verminderen), reuse (hergebruiken), repair (repareren), refurbish (opknappen), remanufacture (herfabriceren), repurpose (herbestemmen), recycle (recyclen) en recover (terugwinnen). Samen vormen ze een volgorde van meest naar minst circulair.
Ja. Het zijn andere namen voor hetzelfde model. Verschillende bronnen tellen refuse en rethink soms samen, soms apart, waardoor je zowel “9R” als “10R” tegenkomt. In het Engels wordt vaak de term “circularity ladder” gebruikt.
Refurbished apparatuur is getest, opgeknapt en gewist, maar blijft in essentie hetzelfde apparaat. Remanufactured hardware wordt samengesteld uit onderdelen van meerdere apparaten, met kwaliteitseisen die gelijk zijn aan nieuwe hardware.
Niet direct. Wel moeten grote ondernemingen via de CSRD en de ESRS E5-standaard rapporteren over onderwerpen als materiaalgebruik en productlevenscyclus, waar de R-ladder een logisch raamwerk voor biedt.
Begin met inzicht: welke apparatuur heb je, hoe oud is die, en welke trede is haalbaar? Een ITAD-partner zoals Circular IT group kan deze inventarisatie en uitvoering uit handen nemen.
R-ladder: wat is het en hoe pas je ‘m toe op IT-hardware?
De R-ladder duikt steeds vaker op in gesprekken over duurzame IT. Maar wat houdt dit model precies in, en wat betekent het voor de laptops, desktops en servers in jouw organisatie? Hieronder lees je hoe de ladder is opgebouwd, welke trede het meeste oplevert, en hoe hij zich verhoudt tot de bekendere Ladder van Lansink.
Laptop vernietigen, weggooien of inleveren: wat is de veiligste keuze?
Een oude laptop weggooien, inleveren of vernietigen lijkt een eenvoudige keuze, maar de veiligste route hangt af van de staat van het apparaat en de data die erop staat. Lees verder per situatie welk aanpak het beste past, en wanneer gecertificeerd laptop vernietigen echt nodig is.
Third Party Maintenance: zo houd je IT-infrastructuur langer in gebruik
Naarmate de infrastructuur veroudert, stijgen de kosten voor het verlengen van de OEM-ondersteuning en kunnen vervangingscycli ertoe leiden dat apparatuur wordt vervangen die nog steeds betrouwbaar, geschikt en beproefd is voor het beoogde doel.
Circulaire IT Expert
We helpen je graag verder.
Neem contact op